Ezechiël

In de maanden februari tot april staat de profeet Ezechiël op het oecumenisch leesrooster (de alternatieve lezing). Dat is een mooie uitdaging. Ik grijp die aan door er een cursus in de bijscholing (tegenwoordig heet dat: permanente educatie) aan te wijden. Ik heb er ook een stukje over geschreven in het Christelijk Weekblad. Daarbij kon ik ook mooi verwijzen naar het laatste nummer van de Amsterdamse Cahiers, dat ook al in het teken stond van deze profeet. Volgens sommige rabbijnen zijn dit teksten voor boven de 30. Daarbij denken ze niet in de eerste plaats aan de `pornoprofetie´ in de hoofdstukken 16 en 23, maar aan fascinerende visioenen over de ontmoeting met God zelf en over de toekomst die vanuit de hemel op ons afkomt. Daar willen mensen nog wel eens van in de war raken. Dan raken ze de verbinding met de realiteit kwijt en gaan vreemde dingen doen zoals het eind der tijden voorspellen.

Hoe zag Mozes er uit? En Jezus?

Voor het Christelijke Weekblad schreef ik een stukje over het mooie boek van Cees Houtman waarin hij een nauwgezet overzicht geeft van de manier waarop Bijbelverhalen op allerlei manieren zijn naverteld. Ik berichtte al eerder over de presentatie. In de bespreking in CW ga ik vooral in op de manier waarop men zich Mozes voorstelt. Ik had daar namelijk ooit al eens op gestudeerd voor mijn bijdrage aan de feestbundel voor Houtman.

Nog veel spannender wordt het wanneer het gaat om de vraag hoe Jezus er uit zag. Het is namelijk zeer de vraag of Jezus er in het echt wel uitzag zoals hij doorgaans bij ons wordt voorgesteld. Ik verwijs naar de consternatie die er ooit ontstond toen in een BBC documentaire in 2001 een realistischer voorstel werd gedaan. Voor het artikel in CW had ik een plaatje daarvan toegevoegd. In plaats daarvan heeft men toch maar een traditioneler afbeelding geplaatst.

Overigens suggereerde ik dat Cees Houtman zich als oudtestamenticus maar liever niet met deze kwestie wilde bemoeien. Tot mijn verrassing onthulde hij me echter onlangs dat zijn nieuwe boek juist over navertellingen over Jezus zal gaan.  We zullen zien.

Presentatie van De Bijbel theologisch

De Bijbel Theologisch wordt op vrijdag 28 oktober in Utrecht gepresenteerd. Zie de folder.

Nahum revisited

Voor het prijzenswaardige project van een Nederlandstalige theologische variant op Wikipedia: www.lucepedia.nl ben ik gevraagd om als adviseur voor de kleine profeten op te treden. Voor die gelegenheid ben ik weer eens in mijn teksten over Nahum gedoken. Ooit begon ik mijn werk aan het commentaar door mij in de nalatenschap van mijn illustere voorganger Nico H. Ridderbos te verdiepen. Zijn aantekeningen voor het nooit door hem voltooide boek waren eerbiedwaardig maar in veel opzichten ook wel weer tamelijk gedateerd. Ik besloot er een aparte publicatie aan te wijden. Ondanks de op aandringen van de uitgever gekozen pakkende titel “Worstelen met een wrekende God” belandde die heel snel in de ramsj. Dat geeft mij denk ik wel het recht om het nu ook maar via internet ter inzage aan te bieden. Ik voeg er nog een wat meer anekdotisch verhaal aan toe dat ik later voor Liter schreef.

God en lot

Voor het tijdschrift Interpretatie schreef ik een bijdrage over het vloedverhaal. Daarin ga ik vooral in op de bedenkelijke rol van God: had hij dit niet op een andere, minder gewelddadige manier aan kunnen pakken? Ook het feit dat God achteraf spijt lijkt te hebben van zijn ingrijpen roept vragen op. Het heeft er alle schijn van dat niet alleen de mens maar ook God zelf moet leren om te gaan met het onuitroeibare kwaad in de schepping.

Mijn betoog is vooral gebaseerd op de vergelijking met de Mesopotamische vloedverhalen in het Gilgamesh-epos en de mythe van Atrachasis. Onlangs was er verheugend veel aandacht in de kranten voor de fascinerende oude Mesopotamische cultuur. Dat had te maken met de voltooiing van het groots opgezette woordenboek dat van onschatbare waarde is voor de ontsluiting van deze bronnen: the Chicago Assyrian Dictionary. De boeken kosten een kapitaal, maar je kunt ze gratis downloaden via de website van het Oriental Institute.

Drewermann, Jona en de Bijbelwetenschap

In maart nam ik deel aan een studiedag van de Studiekring Drewermann Nederland. Men had mij gevraagd iets te zeggen over de relatie tussen Drewermann en de Bijbelwetenschap aan de hand van de uitleg van het boek Jona. Zoals meestal had ik mijn “lezing” niet uitgeschreven. Ik had een powerpoint met mooie plaatjes waaromheen ik mijn verhaal kon houden. Ik kon dus geen uitgewerkte tekst aanleveren voor de Nieuwsbrief. Daar had ik ook niet zo’n zin in, want ik vind het niet leuk om achteraf nog een keer op papier te zetten wat ik al improviserend en reagerend op de aanwezigen had gezegd.Ik heb dat ook met preken die men achteraf graag nog op schrift wil hebben.

Tot mijn verrassing bleek dat voor deze studiedag niet nodig te zijn. Onlangs ontving ik de nieuwsbrief met daarin een uitgebreid verslag van mijn lezing. Vervolgens is het dan natuurlijk wel spannend of het ook overeenkomt met het beeld dat ik zelf van mijn bijdrage had. Na lezing van de samenvatting door Mar van der Velden kan ik alleen maar vaststellen dat hij zijn werk bewonderenswaardig accuraat heeft gedaan. Het staat er soms waarschijnlijk mooier dan ik heb gezegd.

Bijbel en dodencultus

In de zomer van 2009 bezocht ik een aantal theologische faculteiten in Indonesië. Bij die gelegenheid hield ik ook een lezing over de plaats van de dodencultus in de godsdienst van het oude Israël. Er is een groeiende consensus in het onderzoek over de veronderstelling dat de verering van de doden in Israël een grotere speelde dan op het eerste gezicht uit de lezing van het Oude Testament blijkt. Ik waagde een poging om op basis hiervan het probleem van de relatie tussen het christendom en de traditionele dodencultus in Indonesië opnieuw onder ogen te zien. Volgens de westerse missionarissen moest elk contact met de doden worden uitgebannen. Men kan zich afvragen of hun visie niet al te eenzijdig en wellicht ook al te zeer cultureel bepaald was.

De lezing is nu samen met de reactie van Gerrit Singgih gepubliceerd in het tijdschrift van de christelijke universiteit Duta Wacana in Yogyakarta.

De Bijbel als literaire kunst

Voor het Ouderlingenblad heb ik een stukje geschreven over de Bijbel als literaire kunst. Het is soms een verademing om “gewoon” in de Bijbel te lezen, dat wil zeggen: dat je niet bezig hoeft met vragen naar historiciteit en theologische relevantie. In de Bijbel vind je goede poëzie en sterke verhalen. Die literaire kwaliteiten gaan nog wel eens verloren in geloofsdiscussies. Daarom heeft iemand als Jan Fokkelman een groot wantrouwen jegens theologen die zich volgens hem niet onbevangen naar een tekst kunnen kijken. Hij heeft wel een punt, al lijkt hij zelf niet onbevangen in gesprek te kunnen gaan met theologen.

“Eert uw vader en uw moeder”

Voor het tijdschrift Festus heb ik een bijdrage geschreven over het vijfde gebod: “Eert uw vader en uw moeder”. Het thema van dit nummer van Festus is “Zorg”. Gezien mijn verleden als geestelijk verzorger in een verpleeghuis spreekt me dat aan. Je moet daarbij wel oppassen voor al te snelle en gemakkelijke conclusies. Wie zal ontkennen dat ouderen en zeker ook onze ouders goede zorg verdienen? Aan de hand van een aantal Bijbelteksten heb ik een en ander geprobeerd te relativeren en te problematiseren. Zo kunnen Bijbelteksten ons aan het denken zetten en ook motiveren.

Bijbelse rampen

Onlangs viel mij de eer te beurt dat ik door een redacteur van het tijdschrift Quest benaderd werd om als deskundige antwoord te geven op een aantal brandende vragen over rampen in de Bijbel. Dat was onderdeel van zijn research voor een bijdrage aan een themanummer over rampen. Hij stuurde mij via e-mail een aantal vragen toe. Die heb ik per ommegaande vrij uitgebreid beantwoord. Het resultaat is te lezen in het nummer dat onlangs verscheen. In 1, 2, 3, 4 bladzijden worden kort en vooral ook fraai geïllustreerd de grootste in de Bijbel beschreven rampen besproken. Het blijkt daarbij vooral te gaan om de vraag naar de historische betrouwbaarheid. Dat is mijns inziens niet de meest relevante vraag. Dat had ik ook duidelijk aangegeven, maar die boodschap was niet overgenomen. Nou ja, het is leuk om in zo’n tijdschrift als deskundige opgevoerd te worden. En het is ook geen ramp dat het tot twee kleine citaten beperkt is gebleven.