Monotheïsme en geweld

augustus 31, 2015 Plaats een reactie

Houdt het dan nooit op? Al dat geweld? En al die stukjes over godsdienst en geweld? Liever zou ik vredestichter zijn, maar misschien dat het een beetje helpt. Op 2 september mocht ik er ook wat over vertellen op de Grootnieuwsradio (het interview begint op 38:50).

 

Advertenties
Categorieën:Uncategorized

De “Spronk synthesis”

Enige ijdelheid is mij niet vreemd. Dus bij het doornemen van de vakliteratuur kijk ik ook altijd even of ik misschien nog ergens wordt geciteerd. De kans is momenteel het grootst bij publicaties over Nahum. Ik scoor ook nog wel eens op het terrein van het onderzoek naar voorstellingen over het leven na de dood. Zo bladerde ik met enige verwachting door het boek van Christopher B. Hays, Death in the Iron Age II and in First Isaiah (2011). Tot mijn blijde verrassing was ik volgens het auteursregister vele malen geciteerd. Nu zegt dat nog niet alles. Soms schop je het niet verder dan een vermelding in literatuurlijstjes. Wat me ook nogal eens overkomt is dat men met mij van mening verschilt. Maar deze keer was dat anders. Er bleek een aantal bladzijden aan mijn dissertatie Beatific Afterlife in Ancient Israel and the Ancient Near East en de receptie daarvan te zijn gewijd. Nog mooier is dat de auteur mij tot boegbeeld maakt van de theorie dat er in de wereld van het Oude Testament sprake moet zijn geweest van een dodencultus en daarmee hangende positieve voorstellingen van het leven na de dood. Hays noemt dit de “Spronk synthesis”.  In zijn evaluatie laat hij zien dat er aanvankelijk flink kritiek was op mijn opvattingen, maar dat ik later ook weer meer bijval heb gekregen. Erg leuk om te lezen.

Mijn dissertatie is te vinden op dit weblog op de pagina met de lijst van publicaties. Wie afzakt tot 1986 vindt daar een scan in drie delen.

 

Categorieën:over de Bijbel

Houdt het dan nooit op?

Het is een scene aan het slot van de film Zwartboek. De hoofdrolspeelster roept vertwijfeld uit na de zoveelste onaangename wending waarbij steeds uit onverwachte hoek onrecht en geweld opspelen: “Houdt het dan nooit op?!” Misschien is het wel de kern van het geloof dat we erop durven vertrouwen dat het wel een keer ophoudt en dat aan het einde het recht het wint.

Wat in ieder geval ook niet ophoudt – en terecht – is de discussie over geloof en geweld. Op verzoek van de redactie van het tijdschrift Tussenruimte heb ik er een artikel over geschreven. Dat kan dan ook mooi dienen als basis voor de studiedag over dit onderwerp op 1 juli.

Categorieën:actualiteit, over de Bijbel

Bijbel en internet

januari 17, 2015 Plaats een reactie

Van de redactie van Bibliotheca Orientalis ontving het verzoek om een artikel te schrijven over “web-based resources” op het terrein van het Oude Testament. Ik weet niet waaraan ik deze eer te danken had. Ik heb ooit wel eerder over Bijbel en computer geschreven: in een bijdrage voor Interpretatie uit 1999 en een artikel samen met Jan-Wim Wesselius voor Theologisch Debat in 2006. Maar als je daar weer eens naar kijkt, dan zie je vooral hoe snel alles op dit terrein veroudert. Nu kreeg ik in ieder geval de kans om up-to-date te blijven, al is wat ik enkele maanden geleden schreef inmiddels ook al weer verouderd. Eigenlijk is zo’n artikel in een tijdschrift ook geen goede manier om dit soort informatie door te geven. Een goed en vooral ook regelmatig bijgehouden blog is beter. Daar verwijs ik dan ook naar. Niettemin ben ik heel blij met deze publicatie, met het goede gezelschap waarin verkeer en met het feit dat dit nummer online is gezet. Een nadeel daarbij is dan wel weer dat op deze manier de links naar de verschillende webpagina’s verdwenen zijn. Daarom voeg ik voor de lezer dezes de tekst als Word-file (dus met de links) toe.

 

Categorieën:over de Bijbel

Kerst 2014

december 21, 2014 1 reactie

Er zijn tijden geweest dat ik een overdaad aan Advent- en Kerstvieringen te verwerken kreeg. Dat was vooral tijdens mijn werkzaamheid als geestelijk verzorger in een viertal verpleeghuizen. Een “hoogtepunt” was een Kerstviering in een van die huizen, waarbij elke afdeling gelijktijdig zijn eigen viering had. Bij elk daarvan werd ik geacht om op pastorale wijze acte de présence te geven. Dat leidde tot een voor mij moeilijk te verteren overdaad aan pasteitjes en stichtelijkheid. Ik voel me prettiger bij de huidige situatie. Het blijft beperkt tot een voortijdige Kerstviering op de universiteit (mijn rol bleef beperkt tot die van bas bij het gelegenheidskoortje, met alleen een repetitie een uur voorafgaand aan de viering), een adventsdienst in Zwartsluis (waarin ter nagedachtenis van een overleden gemeentelid “Daar ruist langs de wolken” werd gezongen; van oorsprong een Kerstlied, mij vooral ook herinnerend aan de honderden keren dat ik het in de verpleeghuizen heb gezongen) en een artikel in het Christelijk Weekblad. Dat laatste is gebaseerd op het inzicht van Hartmut Gese dat de weg die Jezus volgens het evangelie gaat – god die mens wordt – de omkering is van de weg die in de oudheid veel koningen werd toegedicht – mens die god wordt. Ik werd daarop gewezen door mijn leermeester Ed Noort, nu alweer zo’n 35 jaar geleden. Ik word oud.

Categorieën:over de Bijbel

De taak van hoofdredacteur

november 1, 2014 Plaats een reactie

Bij veel mensen die op een of andere manier te maken hebben met de Protestantse Theologische Universiteit viel vandaag het nieuwe nummer van PThUnie op de mat. Daarop prijkt deze keer een fraaie portret van de alom gewaardeerde docent Akke van der Kooi. Slaat men het blad open dan stuit men op een kleinere en volgens mijn vrouw ook minder goed geslaagde foto van mij. Daarover wil ik het nu verder niet hebben. Daar is ook weinig aan te doen. Fotogeniek zal ik wel niet meer worden. Waar ik nog wel invloed op heb is het stukje dat ik elke keer als hoofdredacteur mag schrijven als inleiding om de lezers te motiveren om vooral ook door te bladeren en verder te lezen. Dat is een zware taak. Je bent je ervan bewust dat zo’n “editorial” er gewoon bijhoort maar dat het ook te verwaarlozen is. Het verwijst immers naar de andere stukken. Toch heb ik elke keer weer de neiging er iets meer van te maken dan een aangeklede inhoudsopgave. Ik wil het graag een beetje spannender maken. Dat is ook prettiger schrijven. Dus zoek ik de grenzen van het genre op. Dat leidt soms tot botsingen met de andere redactieleden. Ze vonden dat ik in mijn eerste aan hen voorgelegde versie te ver ging. Ik had me laten leiden door de pittige reactie van collega Kocku von Stuckrad op een bijeenkomst van de verkenningscommissie van de KNAW die moet adviseren over de toekomst van de theologie en de religiestudies in Nederland. Het redactioneel wilde ik de vorm geven van een open brief aan die commissie. Dat stuitte op verzet: de vorm was misleidend en de inhoud zou wel eens problemen op kunnen leveren. Bij nader inzien moest ik wel toegeven dat ik mijn boekje deze keer te buiten was gegaan en leverde ik een stukje in waarin ik met gepaste terughoudendheid vooral de aandacht vestigde op Akke als boegbeeld van de opleiding in Kampen. Achteraf gezien is dat een gelukkig keuze, nu blijkt dat de foto’s van haar vanaf een schip in de haven van Kampen zijn gemaakt.

Categorieën:publicaties

De ware profeet

Voor een conferentie van Brabantse en Vlaamse werkgroepen over kerk en Israël leverde ik een bijdrage over Heschel en zijn boek over de profeten. Ik ben vooral onder de indruk van de manier waarop Heschel duidelijk maakt dat profetie met pathos te maken heeft. Dat gaat over Gods pathos, over de profeten die dat oppikken en ook met pathos doorgeven, en over hoe hun boodschap alleen maar goed begrepen wordt als de hoorders zich iets van dat pathos eigen maken. Het indrukwekkende bij Heschel is dat dit in zijn eigen leven duidelijk wordt.

Vandaag las ik ook in de “verdiepende bijlage” bij het blad Kerk en Israël Aktueel over het thema “Profetie en toekomst”. Dat riep heel andere gevoelens in mij op. Ik stoor mij aan de stelligheid waarmee beweerd wordt dat de stichting van de staat Israël in 1948 en ook de verovering van de Westbank in 1967 uitgelegd worden als vervulling van profetieën in het Oude Testament. Ik huiver bij de aankondiging van de bouw van de derde tempel in Jeruzalem. Het wordt nog wel als vraag geformuleerd: “Nu zijn er nieuwe ontwikkelingen die de hoop op de nieuwe tempel op de Tempelberg in Jeruzalem weer doet opleven. Maar er zijn heel wat vragen. Wie blaast het islamitische heiligdom, de Rotskoepel, op? Komt er wel een derde tempel? Wat zegt de Bijbel hierover?” In zijn artikel hierover laat Jan van Barneveld er echter geen twijfel over bestaan dat die derde tempel er zal komen en dat dit de wil van God is. Hij ziet al allerlei aanwijzingen/tekenen die in die richting wijzen. Zijn handen jeuken als het ware om mee te gaan bouwen en ook om het voorbereidende breekwerk te verrichten. Zou de veel aangehaalde Ezechiël blij zijn geweest met deze uitleg van zijn profetieën? Ik betwijfel het ten zeerste en heb grote aarzelingen bij dit pathos.

Categorieën:actualiteit, over de Bijbel